4 . چگونگى غيبت در مورد چگونگى غيبت امام عصر ( عج ) دو فرضيه قابل طرح و بررسى است . فرضيه‌ى نخست اين‌كه حقيقتا وجود امام از ديدگان پنهان باشد . يا به اين صورت كه در نقطه‌اى بيرون از مناطقى كه افراد بشر در آن زندگى مىكنند ، به‌سرمىبرد ، يا به اين صورت كه در ميان مردم باشد ، ولى به صورت معجزه‌آسا ، ديدگان افراد او را نبينند . فرضيه‌ى دوم اين‌كه امام عليه السّلام در ميان مردم زندگى مىكند ، و ديدگان بشر نيز او را مىبيند ، ولى او را نمىشناسند . احاديثى كه در مورد چگونگى غيبت روايت شده است ، با هر دو فرضيه سازگار است . چنان‌كه شيخ صدوق از ريّان بن صلت نقل كرده كه امام رضا عليه السّلام درباره‌ى قائم ( عج ) فرمود : « لا يرى جسمه و لا يسمّى باسمه » : نه جسم او ديده مىشود ، و نه به نامش ناميده نمىشود . « 1 » در حديث ديگر از عبيد بن زراره نقل كرده كه گفت : از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود : مردم به امام خود دسترسى ندارند ، او در موسم حج حاضر مىشود و آنان را مىبيند ، ولى آنان او را نمىبينند . « 2 » در حديث ديگر از امام صادق عليه السّلام روايت شده كه فرمود : پنجمين امام از فرزندان هفتمين امام ، وجود شخصىاش از شما پنهان خواهد شد و بردن نامش براى شما جايز نيست . « 3 »

--> ( 1 ) . كمال الدّين ، ص 648 . ( 2 ) . همان : ص 346 ، يفقد النّاس إمامهم ، فيشهد الموسم فيراهم و لايرونه . ( 3 ) . همان : ص 333 و 338 ، الخامس من ولد السابع يغيب عنكم شخصه و لا يحلّ لكم تسميته .